20 دقیقه

موفقیت های عظیم به ایده های خلاقانه وابسته اند‌. این طور بگویم که هر چقدر خلاق تر، اطمینان بیشتر برای موفقیت. اما هر زمان که حرف از خلاقیت به میدان م آید، همه فکر می کند که چقدر خلق یک ایده خلاقانه می تواند سخت و ناممکن باشد اما شما می توانید از مشکلات خود ایده بگیرید. مانند گرت کمپ که پس از تاخیر در چندین مصاحبه کاری به علت دیر آمدن تاکسی، اوبر را خلق کرد و یا مربی ورزشی که به دلیل سنگین بودن کفش های دوندگی ورزشکاران خود، یکی از بزرگ ترین کمپانی های دنیا را آفرید…

با توجه به قدرت خرید عموم مردم و شرایط بد اقتصادی، شاید نتوان یکی از محصولات اورجینال برند نایکی را اعم از کفش های ورزشی، تیشرت ورزشی، شلوار ورزشی و… را خریداری نمود اما حتی اگر از لباس های ورزشی ارزان قیمت استفاده می کنید، حتما با نایکی آشنایی دارید چرا که این برند محبوب و معروف دنیای پوشاک در همه جا حتی روی جوراب های سه جفت ده تومان هم دیده می شود. شاید کمتر کسی پیدا شود که با لوگو و شعار معروف این برند یعنی «Just Do It» آشنایی نداشته باشد.

این مسئله شهرت خارج وصف و محبوبیت جهانی نایک را نشان می دهد که شاید تنها سه یا چهار کمپانی در دنیای کسب و کار و تجارت با پای شهرت و محبوبیت جهانی آن می رسند.

اما سئوالی پیش می آید که چرا و چگونه؟ در پاسخ تنها می توانم بگویم که با ما همراه باشید تا تاریخچه نایکی را بررسی کنیم.

 

مروری بر تاریخچه کمپانی نایکی

نایکی از عظیم ترین شرکت‌ های آمریکایی چند ملیتی در زمینه‌ی‌ تولید پوشاک است. این شرکت در تاریخ ۲۵ ژانویه ۱۹۶۴ و با نام Blue Ribbon Sports توسط بیل بُوِرمن و فیل نایت تاسیس شد. که البته این نام هفت سال بعد و در تاریخ ۳۰ می ۱۹۷۱ به نایکی (Nike) تغییر یافت. این نام به تلفظ نایک هم مشهور است.

در حال حاضر دفتر مرکزی این شرکت در شهر بیورتون ایالت اورگان آمریکا قرار دارد و مارک پارکر مدیرعامل اجرایی کنونی آن است.

چه شد که نایکی به وجود آمد؟

ده هفتادی و هشتادی خوب به یاد دارند که کفش محبوب سان در فوتبال قطع به یقین کفش های Tiger بوده است. این کفش ها که زادگاهشان سرزمین آفتاب بوده، پایه های های کمپانی نایکی را در خاک آمریکا نهاد.

داستان از این قرار است که فیل نایت در طول سفری که در سال ۱۹۶۳ به ژاپن داشت از شرکت سازنده‌ٔ کفش‌ های Tiger دیدن کرد.‌ این شرکت مایل بود تا محصولات خود را به دوندگان آمریکایی بفروشد بنابراین نایت هم که تحت تاثیر کیفیت و قیمت ارزان این محصول قرار گرفته بود، نمونه هایی از این کفش‌ ها را برای تنها شخصی که به او اعتماد داشت یعنی بیل بُوِرمن (مربی سابق فیل نایت در دانشگاه اورگان) ارسال کرد.

بیل بُوٍرمن از جمله مربیان سختگیری بود که به کفش دوندگان خود بسیار اهمیت می داد و چندین بار برای کارخانجات مختلف کفش سازی، نصیحت هایی را در زمینه تولید کفش های باکیفیت کرده بود اما کو گوش شنوا؟ پس به همین علت به گاراژ شخصی خودش رفت و نمونه کفش‌ های موجود در بازار را  به یک کفش سبک‌ و راحت‌ برای دوندگانش تبدیل نمود.

برگردیم بر سر اصل مطلب؛ بُوِرمن تحت تاثیر کفش‌ هایی که نایت برای او از ژاپن فرستاده بود، قرار گرفت و  این دو  تصمیم گرفتند که کفش‌ های Tiger را وارد آمریکا کنند. در نهایت در سال ۱۹۶۴ شرکت Blue Ribbon Sports یا همان نایکی خودمان، با سرمایه‌ گذاری استاد و شاگرد و به مبلغ ۵۰۰ دلار از طرف هر کدام راه‌اندازی شد. در سال‌ های بعد نایت کفش‌ هایی که از ژاپن وارد می‌ کردند را پشت وانت خود می‌ گذاشت و برای فروش به میادین مسابقات دو و میدانی می‌ برد.

حال که تاسیس شرکت و راه اندازی کسب و کار به خیر و خوشی گذشته، حال نوبت به پیشرفت و ارتقا می رسد.

بُوِرمن و نایت بعد از فروش خوبی که پشت سر گذاشته بودند، تصمیم گرفتند تا طراحی کفش‌ های Tiger را تغییر بدهند. اما داستان تلخ تغییر طراحی کفش های Tiger از کجا سرچشمه گرفته بود؟

قضیه از این قرار است که یکی از دوندگان دوی ماراتن دانشگاه اورگان یعنی کنی مور (Kenny Moore) یکی از این کفش‌ ها را برای شرکت در مسابقه به پا کرد. در طول این مسابقه و درنتیجه‌ٔ قدم اشتباهی که دونده برداشته بود، میخی که در ته کفش بود به پای کنی مور ضربه وارد کرد و باعث شکستگی استخوان پای وی شد. در واقع شرکت Blue Ribbon Sports این کفش را به اشتباه و به‌ عنوان کفش مخصوص دویدن فروخته بود. بُوِرمن کفش‌ های کنی مور را مورد بررسی قرار داد و متوجه شد که این کفش‌ ها در قسمت پاشنه و جلوی کفش دارای اسفنج هستند اما در قسمت قوس کفش هیچ‌ چیزی قرار نگرفته است.

این حادثه تلخ به سرانجام شیرین و دلچسبی رسید چرا که این آغازی بود برای طراحی یکی از ماندگار ترین کفش‌های نایک توسط بیل بُوِرمن.

بُوِرمن طراحی این کفش را تغییر داد. او قسمت‌ های داخلی کف کفش را با بالشتک‌ های نرم پر کرد، قسمت جلو و بالای پاشنه‌ی کفش اسفنج نرم گذاشت، برای قسمت میانی آن از اسفنج سفت استفاده کرد و در نهایت در قسمت زیرین آن لاستیک سفت قرار داد. او در سال ۱۹۶۵ این نمونه طرح را برای سازندگان کفش‌ های Tiger ارسال کرد. درست یک ماه بعد آن‌ ها موافقت خودشان را با طرح بُوِرمن اعلام کردند. آن‌ ها طراحی بُوِرمن را مقداری تغییر دادند تا فشار کمتری به تاندون‌ های پا وارد شود. در تابستان همان سال شکستگی پای کنی مور بهبود پیدا کرد و او با کفش‌های جدید بُوِرمن به دوندگی ادامه داد.

شرکت Tiger در سال ۱۹۶۷ این مدل از کفش‌ ها را با نام Tiger Cortez و به‌ عنوان بهترین و راحت‌ ترین کفش‌ ها برای دویدن در مسیر طولانی به همگان معرفی کرد. آن‌ ها همچنین اعلام کردند که این کفش‌ ها به دلیل پاشنه‌ی نرمی که دارند می‌توانند ضربه‌ٔ حاصل از قدم برداشتن را جذب کنند. مشتری‌ ها از این مدل کفش بسیار استقبال کردند.

بُوِرمن و نایت پس از موفقیت بزرگی که کسب کرده بودند، به فکر آن افتادند تا از زیر سایه کمپانی ژاپنی بیرون بیایند. قدم اول تغییر نام شرکت از اسم Blue Ribbon Sports به Nike بود. سپس این مدل از کفش‌ ها را با طراحی جدید ارائه داده و نام آن را Nike Cortez گذاشتند. این کفش تبدیل به یکی از پرفروش‌ ترین محصولات تاریخ شرکت نایکی شد و تا امروز به‌عنوان یکی از طراحی‌ های نمادین این شرکت باقی مانده است.

مدل Cortez اولین طراحی بُوِرمن بود که تبدیل به سبک‌ترین کفش ورزشی مخصوص دویدن شد اما طبق روال زندگی تمامی افراد موفق در جهان، اولین قرار نیست آخرین و یا بزرگ ترین موفقیت مان باشد. پس بیل بُوِرمن خلاق همچنان به فکر بهبود دادن کفش‌ های مخصوص دوندگی بود. آنچه وی می خواست این بود که  کفشی را طراحی کند که نیازی به استفاده از میخ های فلزی نداشته باشد. این مسئله سبب می شد تا کفش های سبک تری تولید شوند. اما این ایده چگونه به ذهن خلاق بُوِرمن رسید؟

صبح یکی از روز ها و هنگام صرف صبحانه، او در حالی‌که مشغول ریختن شربت روی شیرینی وافل خود بود، این ایده را از ذهن خود دریافت نمود.

او به این نتیجه رسید که از دستگاه وافل‌ پزی همسرش می‌تواند برای شکل دادن کفی کفش استفاده کند. او بلافاصله ایده‌ٔ خود را عملی کرد و فوم مخصوص کفی کفش را داخل دستگاه گذاشت اما چون در اولین تلاش خود ناموفق بود چون فراموش کرد تا دستگاه را چرب کند اما بالاخره ایده جدید بُوِرمن از دستگاه وافل‌ پزی همسرش بیرون آمد و موفقیت بزرگ دیگران را برای نایکی رقم زد. این کفش ها در سال ۱۹۷۲ با نام Moon Shoe شناخته شد. دلیل نام‌ گذاری آن هم این بود که ردپایی که از کف این کفش به جای می‌ماند شبیه به آثار به جا مانده از ردپای فضانوردان در سطح ماه است. بُوِرمن طراحی این مدل را کمی توسعه داد و بار دیگر در سال ۱۹۷۴ با نام Waffle Trainer شناخته شد.

در سال ۱۹۸۷ خط تولیدی کفشی توسط نایکی با نام Nike Air Max راه اندازی شد. این مدل از کفش ها توسط تینکر هتفیلد طراحی می شد.

وی بسیاری از کفش‌ های بسکتبال ایر جردن را نیز طراحی کرده است. در طراحی پاشنه‌ٔ این مدل کفش‌ ها از کپسول‌ های بزرگ هوا استفاده شده است که از بیرون هم قابل مشاهده هستند. این مدل از کفش‌ ها نیز خیلی زود در میان مصرف‌ کنندگان به محبوبیت رسیدند.

بیل بُوِرمن و فیل نایت شرکتی را گسترش دادند که در سال ۲۰۱۲ ارزش آن بیش از ۲۴۰ میلیارد دلار اعلام شده است. این برند دارای زیر مجموعه‌ هایی از جمله کانورس (تولید کننده کفش‌های آل‌استار) و همچنین  هارلی اینترنشنال است. این روزها شرکت نایک بیش از ۴۴ هزار کارمند در سراسر دنیا دارد و علاوه‌ بر کفش‌ محصولات ورزشی دیگری نیز تولید می‌کند.

اگر بخواهیم مرد اول نایکی را معرفی کنیم، نامی به جز بیل بُوِرمن بر سر زبانمان نخواهد آمد. طراحی های وی در زمان شروع شرکت نایکی آن را منحصر به فرد، در دوران افول نجات بخش و در اوقات موفقیت باعث ارتقای بیشتر و پیشرفت نایکی شده است.

این شرکت با لوگوی ساده و شعار معروفش یعنی «فقط انجام بده»، محصولات ورزشی زیادی را برای خانم‌ ها و آقایان تولید کرده است. این شرکت حامی مالی ورزشکاران بزرگی در سراسر جهان است و همچنین انجمن‌ های بزرگ ورزشی مانند NFL و NBA و رویدادهای ورزشی بزرگ مانند المپیک را حمایت می‌کند. از دیگر عوامل موفقیت این برند می‌توان به همکاری با ستارگان دنیای ورزش از سال ۱۹۸۰ تا به امروز اشاره کرد. مایکل جردن ستاره بی چون و ای دنیای ورزش و بسکتبال یکی از اولین و محبوب‌ ترین حامیان این برند بود. او به قدری محبوب بود که همکاری خودش را با نایک ادامه داد و خط تولید کفش‌ هایی با نام ایر جردن را راه‌اندازی کرد. نایک با فرصت طلبی های فیل نایت و نبوغ بیل بُوِرمن به جایگاهی دست یافته که بسیاری از کمپانی های موفق در سراسر دنیا حال حسرت آن را به دل دارند.

 

مروری کوتاه بر زندگینامه بیل بُوِرمن

بیل بُوِرمن در تاریخ ۱۹ فوریه سال ۱۹۱۱ در شهر پورتلند در ایالت اورگان چشم به جهان گشود. علاقه وی به ورزش فوتبال وصف نشدنی بود. وی در سال ۱۹۲۹ برای تحصیل در رشته‌ٔ روزنامه‌ نگاری وارد دانشگاه شد و بعد از فارغ‌التحصیلی به یاد گرفتن بیولوژی و مربی‌ گری فوتبال در دبیرستان فرانکلین پرداخت. وی در سال ۱۹۳۵ به شهر مدفورد نقل مکان کرد و مربی‌گری تیم فوتبال را آغاز کرد. بیل بُوِرمن در سال ۱۹۳۶ با باربارا یانگ ازدواج کرد و صاحب ۳ فرزند پسر شد.

افتخار با نام بیل بُوِرمن اعتبار یافت و ا که وی در طول ۲۴ سالی که مربی ورزشی دانشگاه اورگان بود توانست افتخاراتی از جمله‌ ۳۱ ورزشکار راه یافته به المپیک، ۱۲ ورزشکار دارنده‌ی رکورد و ۲۲ قهرمان انجمن ملی ورزش دانشگاهی اشاره کرد.

بیل بُوِرمن در اواخر دهه‌ ۵۰ میلادی از کیفیت کفش‌ های مخصوص دوندگی که از چرم و آهن تهیه می‌شدند ناراضی بود و علت این نارضایتی وزن بالای این کفش ها بود. وی پیرو همین معضل به وجود آماده، سعی نمود تا با نامه نگاری های بسیار به شرکت های تولید کننده کفش، آن ها را به تغییر و تحول در ساخت کفش های مخصوص دوندگی دعوت نماید اما بی فایده بود.

بیل خود به دست کار شد و به ساخت کفش های سبک وزن برای دوندگانش رو آورد. وی معتقد بود که کفش های دوندگی باید سه ویژگی را دارا باشند : سبک، راحت و بادوام.

او برای شروع تمامی کفش های تولید توسط شرکت های گوناگون را شکافت و مورد بررسی قرار داد. سپس با استفاده از صفحات فلزی و پلاستیکی، رویه‌ های متنوعی به وجود آورد. در نهایت یک سازنده‌ی کفش به او نشان داد که چگونه بتواند الگو های کفش را طراحی کرده و بسازد.

فیل نایت که از شاگردان بیل بُوِرمن بود، اولین فردی که کفش های او را امتحان نمود. فیل نایت بعد ها در مصاحبه ای در این باره گفت ۰:«بُوِرمن اولین کفش‌ های دست‌ ساز خود را برای من آماده کرد نه به این دلیل که من یکی بهترین دوندگان تیم ورزشی او بودم بلکه به این دلیل که فکر می‌ کرد امتحان کردن روی من ریسک کمتری دارد.» بُوِرمن در سال ۱۹۵۸ یک رژیم غذایی و ورزشی برای نایت تهیه کرد و در پایان نوشت: «اگر یک جفت کفش با کفی مناسب داری برای من بفرست. من تا شروع مدارس آن‌ها را آماده خواهم کرد.» نایت کفش‌ های خودش را برای او فرستاد و بُوِرمن آن‌ ها را با توجه به سایز پای نایت آماده کرد. در نهایت نایت از کفش‌ ها برای تمرین‌ های ورزشی استفاده کرد اما زیاد آن‌ها را نپوشید.

داستان جالبی که در مورد کفش های جادویی بُوِرمن وجود دارد این است که آوتیس دیویس از دوستان فیل نایت زمانی که کیفیت ساخت کفش های نایت را مشاهده می کند، به قدری از آن ها خوشش می آید که پس از امتحان، دیر به نایت باز نمی گرداند. دیویس با همان کفش های که به زور از نایت گرفته، در مسابقات دوی ۴۰۰ متر المپیک سال ۱۹۶۰ شرکت نموده و مدال طلا را برای خود به ارمغان می آورد!

بیل بُوِرمن فعالیت‌ های خودش در زمینه تحول کفش های دو را ادامه داد و با کشیدن و اندازه‌ گیری کردن سایز پای شاگردانش برای آن‌ها کفش‌های دست‌ ساز تهیه کرد. او برای ساختن این کفش‌ها از مواد متنوعی مانند چرم کانگورو، پارچه‌ی مخمل، پوست مار و پوست ماهی استفاده کرد تا بتواند به وزن و خاصیت ارتجاعی مورد نظر خود برسد.

در سال ۱۹۶۰ او نامه‌ ای به شرکت پورتلند نوشت و از آن‌ها درخواست کرد تا برای ساختن میخ کفش برای او آهن بفرستند. او در نامه‌ی خود نوشت :«بیشتر کفش ‌سازان آمریکایی علاقه‌ ای به ایده‌ های ما برای ساختن کفش ندارند. در حال حاضر کفش‌ های آلمانی بهترین کفش‌های موجود در بازار هستند اما آن‌ ها هم لایه‌ی زیرین مناسبی ندارند. من معتقدم که کفش‌ های من بهترین کفش‌ های موجود در دنیا هستند و به دنبال شخصی هستم که در ساختن آن‌ ها با من همکاری کند.»

نیازی به پاسخ شرکت پورتلند به بیل بُوِرمن نبود چرا که او شریک و همکار خود را در همان دوران پیدا کرد با فیل نایت تا سال های زیادی همکاری داشت تا اینکه بیل بُوِرمن در سال ۱۹۹۹ و در سن ۸۸ سالگی درگذشت.

 

مروری کوتاه بر زندگینامه فیل نایت

فیل نایت در تاریخ ۲۴ فوریه سال ۱۹۳۸ در شهر پورتلند در ایالت اورگان به دنیا آمد. پدر او وکیل بود و در صنعت چاپ روزنامه فعالیت می‌کرد. دیدگاه پدر وی راجع به آینده فرزندش بسیار صحیح و کار ساز بود. پدر فیل از دادن یک شغل تابستانی به او در نشریه خودش امتناع کرد و معتقد بود که فیل خودش باید شغل مورد علاقه‌ اش را پیدا کند. بنابراین فیل به نشریه‌ای که رقیب پدرش بود رفت و در شیفت شب این نشریه مشغول به کار شد. او هر روز جدول امتیاز بندی مسابقات ورزشی را تهیه می‌کرد و مسیر ۱۱ کیلومتری تا خانه‌ شان را می‌ دوید.

نایت تحصیلات خودش را در دانشگاه اورگان ادامه داد و در سال ۱۹۵۹ در رشته‌ی روزنامه‌ نگاری از این دانشگاه فارغ‌التحصیل شد. او سپس وارد ارتش شد و به مدت ۱ سال در آنجا خدمت کرد. پس از آن در دوره‌ٔ کسب‌ و کار دانشکده‌ٔ تحصیلات تکمیلی استنفورد ثبت‌نام کرد. او در این کلاس‌ ها متوجه شد که علاوه ‌بر ورزش به کارآفرینی نیز علاقه‌ٔ زیادی دارد. او تحصیلات خود را ادامه داد و در سال ۱۹۶۲ با مدرک کارشناسی ارشد در رشته‌ی مدیریت کسب‌ و‌ کار فارغ‌ التحصیل شد. از فیل نایت را می توان از معدود کارآفرینانی نام برد که در زمینه کاری خودش تحصیل نموده است!

فیل نایت در سال ۲۰۱۵ اعلام کرد که می‌ خواهد از ریاست نایک کناره‌ گیری کرده و آن را به مدیر عامل شرکت یعنی مارک پارکر بسپارد. او تا ۱ سال بعد نیز در تصمیم‌ گیری‌ های شرکت دخالت داشت و در سال ۲۰۱۶ بازنشسته شد.

داستان طراحی برند نایکی

طراحی لوگو نایک توسط دانشجو به نام کارولین دیویسون انجام شد. وی در ازای دریافت ۳۵ دلار  لوگوی نایکی را طراحی نمود! بله تنها ۳۵ دلار…

وی دانشجوی رشته گرافیک در دانشگاه پورتلند بود. فیل نایت که در دانشگاه پورتلند شاغل بود، گاهی اوقات برای رسم نمودار در امور حسابرسی خود از کارولین کمک می‌ گرفت. این بار فیل نایت به سراغ کارولین رفت تا لوگوی برند جدید شان به نام نایکی را طراحی کند. پس از هفته ها تلاش و طراحی لوگو های مختلف توسط کارولین، در نهایت لوگویی که امروزه برای هر کسی شناخته شده است توسط کارولین انتخاب شد. هر چند همانند دستان طراحی لوگوی اپل، کارولین نیز علاقه ای به این لوگو نداشت. این لوگو از ابتدا به این شکل و رنگ امروزی نبوده است. رنگ های اولیه این لوگو قرمز و سفید بود.  قرمز به نشان انرژی و عشق و رنگ سفید به نشانه کیفیت و اصالت یک برند در این لوگو به کار برده شده بودند. اما بعد ها مدیران این شرکت برای جذابیت بیشتر این رنگ ها را تغییر داده و به شکل امروزی آن یعنی سفید و مشکی درآوردند.

نام نایکی یا نایک برگرفته از نام یکی از خدایان یونانی است که به خدای پیروزی در افسانه ها مشهور است. بنابر داستان های گفته شده درباره خدای نایکی، بال های او به جنگجویان انگیزه می‌داده که به سمت میدان نبرد رفته و با دشمنان وارد جنگ شوند. به گفته برخی این لوگو الهام گرفته از شکل بال های خدای نایکی یا خدای پیروزی است.

تمام این شرکت در از حقایق جالب و باور نکردنی است. آن ها ایده شعار معروف :«فقط انجامش بده.» (Just Do It) را از صحبت های یک قاتل زنجیره ای گرفته اند که در پیش از اعدام خود گفته است!